نشست اخیر کمیسیون مشترک بررسی برجام در وین برگزار شد. چنانچه سید عباس عراقچی معاون وزیر امور خارجه کشورمان اعلام کرده است، در این نشست بدعهدی‌های ایالات متحده آمریکا در قبال توافق هسته‌ای از سوی جمهوری اسلامی ایران مورد تاکید قرار گرفته است. همچنین در این نشست طرف‌های مذاکره کننده بر تعهد خود نسبت به برجام تاکید کردند.

به طور کلی این نشست‌ها از پیش مکانیسم‌هایی است که در سند برجام و برای نظارت بر اجرای توافق هسته ای از طرف اعضا برگزار می شود. تا کنون ۶ بار این نشست برگزار شده بود و نشست اخیر وین، نشست هفتمی بود که شاهد برگزاری آن بودیم. تاکنون یک‌بار این نشست‌ها در نیویورک و در سطح وزرا و دیگر نشست‌ها، در سطوح پایین تر و در شهر وین برگزار شده است. هر یک از اعضای این نشست سعی دارند بر اساس منافع ملی وبین المللی خود بر اجرای برجام نظارت داشته باشند.

ما همواره اعلام کرده ایم که متعهد به اجرای تعهدات خود در این خصوص هستیم و در عمل نیز این موضوع را به اثبات رسانده ایم. اعضای ۵+۱ نیز این مسئله را به خوبی می دانند. اما در عین حال ما به طرف مقابل اعلام کرده ایم که شما ( خصوصا ایالات متحده آمریکا) در این فرایند به تعهدات خود پایبند نبوده اید. مصادیق زیادی در این خصوص وجود دارد. به عنوان مثال در جریان خرید تجهیزاتی مانند هواپیمای بوئینگ، شاهد کارشکنی مجلس نمایندگان و سنای ایالات متحده آمریکا بودیم. همچنین در حوزه نقل و انتقالات بانکی با واحد پول دلار، شاهد کارشکنی وزارت خزانه داری ایالات متحده آمریکا بوده ایم. همچنین در تحریم اشخاص و افراد نیز شاهد بدعهدی ایالات متحده آمریکا هستیم. در جریان تمدید قانون تحریم‌های ایران (آیسا) نیز ما کارشکنی آمریکا را مورد تاکید قرار دادیم. در هر نشست‌هایی مانند نشست اخیر وین، برای بررسی همین موارد است. طرف‌های غربی و مخصوصا ایالات متحده آمریکا در این خصوص اعلام کرده اند که نسبت به برجام متعهد هستند اما در عمل، شاهد کارشکنی و عهد شکنی غرب در این روند هستیم.در این خصوص سوال دیگری مطرح است.اینکه آیا تروییکای اروپایی یعنی سه کشور انگلیس، فرانسه و آلمان نقش خود را در این خصوص درست ایفا کرده اند؟

واقعیت امر این است اینکه ما انتظار داشته باشیم که تروییکای اروپایی و به طور کلی اتحادیه اروپا در راستای تامین منافع ملی ایران دست به مهار سرکشی های پسا برجامی آمریکا بزنند، با منطق جاری در مناسبات کشورهای غربی سازگاری ندارد. مثلا در موضوع خرید کیک زرد از قزاقستان، انگلیس خود از اصلی ترین مخالفان محسوب می شود. از چنین کشورهایی نمی توان انتظار داشت که دست به مهار آمریکا بزنند. با این حال ما در قالب برگزاری این نشست‌ها به افکار عمومی جهان اعلام می کنیم که چه کسانی پای سندی را امضا کرده اند و چه کسانی به تعهدات خود پایبند نیستند. این در حالی‌است که امروز حقانیت جمهوری اسلامی ایران در عرصه بین المللی برای افکار عمومی دنیا به اثبات رسیده است. در هر حال، منافع کشورهای غربی با منافع ایالات متحده آمریکا گره خورده است.جایگاه دو کشور چین و روسیه در این معادله نیز در نوع خود قابل تامل است.

آنچه مسلم است ما باید بر اساس منافع ملی خود رفتار بازیگران را مورد رصد و تحلیل قرار دهیم. ما از کشورهایی که در دوران قبل از برجام با ما همکاری داشته اند انتظار داریم که به این همکاری در دوران پس از امضای برجام نیز ادامه دهند. از سوی دیگر، مجلس نمایندگان و سنای ایالات متحده آمریکا طی هفته های اخیر تحرکات زیادی را علیه برجام صورت داده است. برخی سناتورهای آمریکایی سخن از وضع تحریم‌های جدید علیه ایران به میان آورده اند. در اینجا، نقش مجلس شورای اسلامی کشورمان نیز در مواجهه با تهدیدهای ایالات متحده آمریکا پررنگ خواهد بود. در بحث نظارت مجلس شورای اسلامی بر برجام، قانونی تصویب شده است که مطابق آن وزارت امور خارجه موظف است هر ۳ ماه یکبار گزارشی را در این خصوص ارائه دهد. همچنین هر ۶ ماه یکبار نیز مجلس شورای اسلامی گزارشی را در خصوص روند اجرایی شدن برجام تهیه می کند. در گزارش اولی که در این خصوص تهیه شده است، موارد بدعهدی ایالات متحده آمریکا جملگی مورد تاکید قرار گرفته است. در هر حال، در چارچوب تدابیر مقام معظم رهبری، مجلس شورای اسلامی وظیفه نظارتی خود را بر روند اجرایی شدن برجام پیگیری می کند. بر این اساس اگر بدعهدی طرف مقابل به نقض آشکار برجام بینجامد، کشورمان مکلف به انجام اقدام متقابل خواهد بود.

نکته دیگر اینکه به نظر می رسد در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ، بر میزان تقابل ایالات متحده آمریکا با برجام افزوده شده است. در جریان رقابت‌های انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۱۶ ایالات متحده آمریکا نیز ترامپ وعده مقابله با برجام را داده بود. در منطق سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا، شاهد وجود اصلی به نام برداشت حداکثری از تعاملات هستیم.این همان ترجه سیاست استعماری ایالات متحده آمریکاست. بر این اساس مقامات آمریکایی در صدد هستند در جریان تعاملات و معاملات و قرار دادها، حدکثر منافع ممکن را برای خود کسب کرده و اساسا برای منافع طرف مقابل، محل و جایگاهی قائل نشوند. همان گونه که اشاره کردم، این یک اصل در سیاست خارجی آمریکاست. دونالد ترامپ و باراک اوباما و دولت‌های آنها در تکیه بر این اصل با یکدیگر مشترک هستند . از این لحاظ تفاوتی میان دولت‌های فعلی و قبلی آمریکا وجود ندارد. در دوران ریاست جمهوری اوباما شاهد وضع بدترین تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی ایران بودیم، هر چند که توافق هسته ای میان ایران و اعضای ۵+۱ نیز در دوران ریاست جمهوری اوباما بسته شد. ترامپ هم اکنون معتقد است که ایالات متحده آمریکا در توافق هسته ای، بر اساس منافع حداکثری خود عمل نکرده است و از برخی خواسته های خود کوتاه آمده است! از همان روز نخست ترامپ این مسئله را مدنظر قرار می داد. وی می‌گفت که این توافق به سود ایران است و نتیجه ای برای مهار برنامه هسته ای ایران ندارد.تیلرسون وزیر امور خارجه ترامپ نیز همین ادعاها را تکرار کرده است.

آنچه مسلم است اینکه آمریکا و دیگر کشورهای غربی در توافق هسته ای به دنبال تامین منافع ایران نیستند. آنها به فکر حداکثر سازی منافع خویش هستند. در مقابل، ما مسیر مشخص خود را طی می کنیم. ما نشان دادیم که اهل مذاکره و دفاع از حقوق حقه خود هستیم. آن هم به خاطر مسئله ای فنی که به آن طرف غربی رنگ و لعابی سیاسی زده بود. بدون شک اگر طرف مقابل خارج از احترام و نگاه کردن به منفعت دوجانبه تصمیمی بگیرد یا حرکتی را صورت دهد، در آن صورت ما مطابق منافع ملی خود تصمیم خواهیم گرفت. در نهایت اینکه تقویت دیپلماسی پارلمانی کشور، خصوصا در دوره جدید، موضوعی کاملا ضروری به نظر می رسد. موضوعی که نباید به فراموشی سپرده شود.

منبع؛ رسا