حجت الاسلام خسرو پناه، رئیس موسسه حکمت و فلسفه ایران گفت: عموم انسان‌ها یا به علت نداشتن شناخت کافى و داشتن تفسیر غلط از مرگ و یا در اثر آلودگى به گناه و اعمال غیرصالح از مرگ وحشت دارند.

به گزارش پرس شیعه؛ گفتاری از حجت الاسلام عبدالحسین خسروپناه، رئیس موسسه آموزشی و پژوهشی حکمت و فلسفه ایران به نقل از کانال تلگرام این استاد فلسفه درباره مرگ و منازل آخرت در پی می آید؛

منازل و مواقف آخرت، یکی از مباحث مهم معادشناسی است‌ که تنها از طریق آیات قرآن و روایات نبوی و ولوی شناخته می‌شوند. این منازل به ترتیب عبارتند از: منزل مرگ، منزل قبر و برزخ، منزل قیامت، نفخ صور، حساب‌رسی بندگان، صراط، بهشت و جهنم و اعراف. تعریف و تبیین منازل پیش‌گفته از منظر قرآن به ترتیب وقوعشان، به شرح ذیل است:

۱- منزل مرگ
۲- منزل قبر و برزخ
۳- منزل قیامت
۴- منزل نفخ صور
۵- منزل حسابرسی بندگان
۶- منزل صراط و گذرگاه قیامت
۷- منازل بهشت و جهنم و اعراف

منزل مرگ:

مرگ و موت، سر آغاز حیات جدید آدمى است. پیامبراسلام(ص) مى‌فرماید: «الموتُ اَوَّلُ مَنْزِل مِنْ مَنازِلِ الاخرهِ و آخِرُ مَنزل من مَنازِلِ الدّنیا»؛ (بحارالانوار، ج ۶ : مرگ اولین منزل از منازل آخرت و آخرین منزل از منازل دنیاست.) خداوند سبحان در آیات متعددى از موت انسان‌ها خبر داده و مى‌فرماید: «و کُنْتُمْ اَمْواتاً فَاَحْیاکُمْ»؛ «ثُمَّ إِنَّکُمْ بَعْدَ ذلِکَ لَمَیِّتُونَ»؛ (بقره/ ۲۸: در حالى که شما مردگان بودید او شما را زنده کرد.)

پس باید توجه داشت که حقیقت مرگ، فنا و نیستى نیست. خداوند، حقیقت مرگ را با عنوان وفات و مشتقات آن معرفى مى‌کند. وفات؛ یعنى قبض‌کردن و دریافت روح انسان توسط خداوند یا ملائکه؛ خداوند سبحان مى‌فرماید: «اللهُ یَتَوَفَّى الاَْنْفُسَ حینَ مَوْتِها»؛ (مؤمنون/ ۱۵: سپس شما بعد از آن مرده خواهید بود.) این قبض روح، اختصاص به مرگ ندارد؛ هنگام خواب نیز انسان قبض روح مى‌شود.خدای حیات بخش در ادامه آیه بیان می‌دارد: «وَالَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنَامِهَا فَیُمْسِکُ الَّتِی قَضَى عَلَیْهَا الْمَوْتَ وَیُرْسِلُ الْأُخْرَى إِلَى أَجَل مُسَمّىً»؛ (زمر/ ۴۹.: نیز (خداوند) ارواح کسانى که در خواب نمرده‌اند (را می گیرد) سپس ارواح کسانى راکه فرمان مرگ آنها راصادر کرده است نگه مى‌دارد و ارواح کسانى را که نمرده‌اند بازمى‌گرداند، تا سرآمد معینى.)

مطلب مهم دیگر این است‌که مرگ، یک سنت همگانى است. همه موجودات خواهند مرد و هیچ کس در این عالم جاودان نیست. «کُلُّ نَفْس ذائِقَهُ الْمَوْتِ»؛ (آل عمران/ ۱۸۵: هر کسى مزه مرگ را مى‌چشد.) اما گیرنده جان‌هاکیست؟ قرآن کریم، گیرنده جان را در آیات جداگانه‌اى به خداوند، ملک‌الموت و سایر فرشتگان اسناد مى‌دهد. «اللّهُ یَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها»؛ «قُلْ یَتَوَفَّاکُم مَلَکُ الْمَوْتِ الَّذِی وُکِّلَ بِکُمْ»؛ (سجده/ ۱۱: بگو: فرشته مرگى که بر شما گمارده شده، جانتان را مى‌ستاند.)

شایان ذکر است که مأموران الهى، جان همه مردم را به یک شکل نمى‌گیرند؛ جان پاره‌اى از انسان‌ها، آسان و پاره‌اى سخت گرفته مى‌شود و این سختى و آسانى به کفر و ایمان آنها بستگى دارد. عموم انسان‌ها از مرگ وحشت دارند و حاضر به از دست دادن زندگى دنیوى خود نیستند. این افراد یا به علت نداشتن شناخت کافى و داشتن تفسیر غلط از مرگ- که آن را فنا و نابودى مى‌دانند- و یا در اثر آلودگى به گناه و اعمال غیرصالح، وحشت زده و هراسناک هستند. خداوند متعالبه یهودیان دنیاپرست مى‌فرماید:

«قُقُلْ إِنْ کانَتْ لَکُمُ الدَّارُ الْآخِرَهُ عِنْدَ اللَّهِ خالِصَهً مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ کُنْتُمْ صادِقینَ وَ لَنْ یَتَمَنَّوْهُ أَبَداً بِما قَدَّمَتْ أَیْدیهِمْ وَ اللَّهُ عَلیمٌ بِالظَّالِمینَ» بقره/ ۹۴ـ ۹۵: به یهودیان بگو اگر در این پندار که بهشت به شما اختصاص دارد راستگو هستید،پس مرگ را آرزو کنید؛ ولى آنان به خاطر اعمالى که انجام داده‌اند،هرگز مرگ را آرزو نمى‌کنند و خدا به وضع ظالمان آگاه است.

گروهى از مردم به خاطر دلبستگى به دنیا از مرگ هراس دارند. «وَلَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلَى حَیَاه» بقره/ ۹۶: آنها را حریص‌ترین مردم برزندگى پست مادى مى‌یابى.

نکته قابل توجه اینکه: هدف خداوند از مرگ و حیات، آزمودن ما انسان‌هاست و آزمایش‌هاى الهى، وسیله‌اى براى پرورش و هدایت انسان‌ها به سوى قرب پروردگارند. نکته دیگرى که از قرآن استفاده مى‌شود؛ این است که توبه و ندامت در حال مرگ سودى ندارد؛ زیرا توبه و ندامت زمانى مایه رشد آدمى و زوال معاصى است که انسان به انجام گناه قادر باشد.

نکته مهم دیگر اینکه: مقدمات و سکرات مرگ، آغاز و شروع مرگ است؛ این حالت در اثر جدایى از دنیا و علایق آن پدید مى‌آید. خداوند سبحان در این باره مى‌فرماید: «وَجَاءَتْ سَکْرَهُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ ذلِکَ مَا کُنْتَ مِنْهُ تَحِیدُ»؛ «کَلاَّ إِذَا بَلَغَتِ التَّرَاقِی وَقِیلَ مَنْ رَاق وَظَنَّ أَنَّهُ الْفِرَاقُ وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ إِلَى رَبِّکَ یَوْمَئِذ الْمَسَاقُ»؛ (قیامت: ۲۶ـ۳۰: چنین نیست؛ او هرگز ایمان نمى‌آورد تاجان به گلوگاهش رسد و گفته شود، آیاکسى هست این رانجات دهد و یقین به فراق از دنیا پیدا مى‌کند و ساق پاها به هم مى‌پیچد، در آن روز مسیر همه به سوى پروردگارت خواهد بود.)

مرگ جوامع، مطلب دیگری درباره مرگ است که قرآن از آن پرده برداشته است. مرگ جوامع، به معناى مرگ فرهنگ و تمدن و نابودى کامل آنهاست.
«لِکُلِّ أُمَّه أَجَلٌ فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لاَیَستَأْخِرُونَ سَاعَهً وَلاَ یَسْتَقْدِمُونَ» (اعراف: ۳۴: براى هر امتى پایانى است، پس آن‌گاه که اجلشان سر رسد،لحظه‌اى تقدم وتأخر پیدا نمى‌کند.)