نقش عزت نفس در سبک زندگی امام حسین علیه السلام

ریشه بسیارى از محرومیت ها، ناکامی ها، عدم موفقیت ها، انتخاب راه هاى خلاف عرف و شرع، شکستن هنجارهاى مقدس جامعه، خیانت ها، جنایت ها و بزهکاری هاى گوناگون را مى توان در نداشتن عزت نفس و وجود عقده حقارت جستجو نمود. امام حسین علیه السلام داشتن عزت نفس را یکى از صفات ضرورى مومنین دانسته.

عزت نفس، یکى از لوازم زندگى موفقیت آمیز است . فردى که مى خواهد در راه اهداف والاى خویش تمام مشکلات و موانع را از سر راه خود برداشته و به مراحل تعالى و تکامل برسد، باید عزت و کرامت نفس داشته و این موهبت خدادادى را در وجود خود بارور کند . ریشه بسیارى از محرومیت ها، ناکامی ها، عدم موفقیت ها، انتخاب راه هاى خلاف عرف و شرع، شکستن هنجارهاى مقدس جامعه، خیانتها، جنایت ها و بزهکاری هاى گوناگون را مى توان در نداشتن عزت نفس و وجود عقده حقارت جستجو نمود . امام على علیه السلام مى فرماید:«منکرمت علیه نفسه لم یهنها بالمعصیه؛ (۱) آن کس که بزرگى و کرامت نفس خود را باور داشته باشد، آن را با گناه، پست و ذلیل نخواهد کرد .»
براى همین، به افرادى که از عقده حقارت رنج مى برند و براى خود هیچ گونه ارزشى قائل نیستند، نمى توان اعتماد کرد و امرى از امور جامعه را به آنان سپرد . سایر افراد جامعه نیز از شر این افراد در امان نخواهند بود .
امام هادى علیه السلام فرمود:«من هانت علیه نفسه فلاتامن شره؛ (۲) کسى که نفس او در نزدش خوار و ذلیل باشد، از شر او ایمن مباش .» کسى که به شخصیت خود توجه ندارد، مطمئنا در خوار کردن دیگران نیز
باکى نخواهد داشت . بنابراین براى حفظ اجتماع مسلمانان و تقویت ارتباط دینى، عاطفى و فرهنگى میان افراد جامعه و
جلوگیرى از شیوع گناه و انواع خلافها، باید روحیه عزت و کرامت نفس را در جامعه پرورش داده و تقویت نمود .
امام حسین علیه السلام داشتن عزت نفس را یکى از صفات ضرورى مؤمنین دانسته مى فرماید: «ایاک و ما تعتذر منه فان
المؤمن لایسى ء ولایعتذر والمنافق کل یوم یسى ء و یعتذر؛ (۳)

از انجام کارهایى که نیاز به پوزش دارد [و عزت نفس را خدشه دار مى کند] بپرهیز، زیرا مؤمن نه کار بد مى کند و نه پوزش مى طلبد، ولى منافق [که براى خود ارزش قائل نیست]، هر روز کار بد انجام مى دهد و پیوسته عذرخواهى مى کند .»

در سیره و سخن امام حسین علیه السلام موارد زیادى مى توان یافت که آن گرامى در آن موارد، با شیوه هاى مختلف در
صدد پرورش و تقویت عزت نفس در نهاد افراد بوده است . در این فرصت به برخى از این شیوه ها گذرى خواهیم داشت تا علاوه بر اینکه رفتار و گفتار آن حجت الهى به عنوان الگوى سعادتمندان برایمان سرمشق باشد، با یکى دیگر از رمزهاى موفقیت رهبران الهى در جذب و جلب وجدان هاى بیدار و دلهاى مشتاق سعادت آشنا شویم .

تکریم کودکان کودکانى که در دوران طفولیت از توجه و احترام بزرگترها، بویژه والدین خود، برخوردار گردند، در زندگى آینده خویش افرادى عزتمند، موفق و داراى اعتماد به نفس خواهند بود؛ چرا که تکریم شخصیت کودکان – که روحى لطیف و حساس دارند – روحیه خودباورى و اعتماد به نفس را در وجود آنان تقویت کرده و زمینه رشد اخلاقى و ایجاد صفات نیک را در وجودشان فراهم مى آورد و آنان را در آینده شخصیتى مستقل، خودباور و دور از عقده حقارت بار خواهد آورد .

چند نمونه از تکریم شخصیت اطفال را در رفتار آن حضرت مرور مى کنیم:
۱- عبدالله بن عتبه، از مشاهیر فقهاى اهل سنت، نقل مى کند که: روزى در محضر حضرت سید الشهداء علیه السلام بودم که فرزند آن حضرت (امام سجاد علیه السلام) که کوچک بود، وارد شد . امام او را به نزد خود خوانده و به سینه چسبانید، پیشانیش را بوسید و فرمود: «بابى انت ما اطیب ریحک و احسن خلقک؛ (۴)

پدرم به فدایت . چقدر خوشبو و زیبایى!»
۲- جعید همدان یکى از یاران امام حسین علیه السلام مى گوید: روزى نزد حسین بن على علیهما السلام رفتم در حالى که او دخترش سکینه را بر سینه چسبانیده و نوازش مى کرد . وقتى که وارد شدم، امام به همسرش فرمود: اى خواهر قبیله کلاب! دخترت را از من بگیر! سپس با من در مورد انواع مردم به گفتگو نشست . (۵)
احترام به اندیشه ها و آراى دیگران یکى از شیوه هاى کارساز در مسائل تربیتى و تبلیغى،
احترام به اندیشه هاى دیگران است . مربى و مبلغ، به این وسیله به مخاطبان خود شخصیت داده و در اعماق
وجود آنان نفوذ مى کند .
با توجه کردن به تفکرات و خواسته هاى مخاطب، مى توان روحیه اعتماد به نفس را در او زنده کرده و عزت نفس وى را تقویت نمود . روزى «حسن مثنى » فرزند امام مجتبى علیه السلام از یکى از دختران عمویش، امام حسین علیه السلام خواستگارى نمود . آن حضرت به او فرمود: «اختر یا بنى احبهما الیک؛ فرزندم! هر کدام را بیشتر دوست دارى، انتخاب کن!» «حسن مثنى » از روى شرم و حیا سخنى نگفت . به این جهت، امام حسین علیه السلام فرمود: من دخترم فاطمه را به جهت شباهت زیادش به مادرم براى تو برگزیدم . (۶)

۱) عیون الحکم و المواعظ، ص ۴۳۹ .
۲) تحف العقول، ص ۴۸۳ .
۳) حیاه الامام الحسین، ج ۱، ص ۱۸۱ .
۴) کفایه الاثر، ص ۲۳۴؛ معجم رجال الحدیث،
ج ۱۲، ص ۸۲ .
۵) ترجمه الامام الحسن علیه السلام، ص ۱۵۹ .
۶) مقاتل الطالبین، ص ۱۲۲؛ کشف الغمه، ج ۱، ص
۵۷۹ .