شب قدر همه امور و دستورات آن سال بر ولى امر نازل مى‌شود و به او ابلاغ مى‌شود که در مورد خود و دربارۀ مردم در سال آینده چگونه عمل کند.

متن زیر یادداشتی در خصوص رسیدن اعمال شیعیان به دست امام زمان (عج) است که از نظر می گذرد.

امام زمان(عج) در توقیعى خطاب به شیعیان فرمود: فإنّا نحیط علما بأنبائکم و لا یعزب عنّا شیء من أخبارکم؛(۱)

ما بر اوضاع و احوال شما کاملا آگاهیم و هیچ‌یک از اخبار شما بر ما پوشیده نمى‌ماند.

امام صادق (ع) دربارۀ قول خداى عزّ و جل که فرمود: اِعْمَلُوا فَسَیَرَى اَللّهُ عَمَلَکُمْ وَ رَسُولُهُ وَ اَلْمُؤْمِنُونَ(۲)؛  عمل کنید که خدا و پیامبر و مؤمنین کردار شما را مى‌بینند.

فرمود: مؤمنین همان ائمه هستند. (۳)

عبدالله بن ابان که در نزد امام رضا (ع) منزلتى داشت گوید: به امام علیه السّلام عرض کردم: براى من و خانواده‌ام به درگاه خدا دعا فرمایید. امام فرمود: مگر من دعا نمى‌کنم؟ به خدا سوگند که همانا اعمال شما در هرشب و روز بر من عرضه مى‌شود.

عبد الله گوید: حضرت که متوجه شد من این مطلب را بزرگ و باور نکردنى شمرده‌ام فرمود: مگر کتاب خدا را نخوانده‌اى؟ «وَ قُلِ اِعْمَلُوا فَسَیَرَى اَللّهُ عَمَلَکُمْ وَ رَسُولُهُ وَ اَلْمُؤْمِنُونَ»؛ مراد از مؤمن به خدا سوگند على ابن ابى طالب (ع) است.(۴)

امام صادق از پدر بزگوارش (ع) در ادامۀ حدیثى از امیر المؤمنین (ع) خطاب به عبد اللّه بن عبّاس فرمود: همانا شب قدر در هر سال هست و در آن شب کارهاى مربوط به آن سال نازل مى‌شود و یقینا بعد از رسول خدا (ص) براى این کار ولىّ امرى است. پس من عرض کردم: آن‌ها کیستند (اى امیر مومنان؟) فرمود: من و یازده نفر امامان از نسل من.(۵)

از امام کاظم (ع) در باره نحوه آگاهی امام (ع) بر اعمال شیعیان روایت شده است که فرمود: علم به سه صورت به ما مى‌رسد: یکى اخبار گذشته که پیامبر (ص) براى ما تفسیر و تبیین کرده، دیگر اخبار آینده که در مصحفى نزد ما نوشته شده و سوم اخبار پدید شونده و فعلى که، از راه الهام در دل و تأثیر در گوش به ما مى‌رسد (که هرروز به ویژه شب‌هاى جمعه و قدر حاصل مى‌آید) و آن بهترین دانش ماست (زیرا از اسرار امامت است)…(۶)

«در اصول کافی در باب حجت، روایتی از امام معصوم(ع) آمده است که خطاب به شخصی فرمودند: «برای اثبات ولایت ما برای مخالفین، با سوره قدر احتجاج کنید. چرا که یکی از دلایل لزوم امام بعد از پیغمبر اکرم(ص) این سوره است»؛ این شخص با تعجب می‏ گوید در این سوره از امامت و ولایت سخنی گفته نشده است. پس چگونه میتوان از این سوره برای اثبات مسئله امامت احتجاج نمود؟ حضرت فرمودند: از مخالفان بپرسید در شب قدر ملائکه بر چه کسی نازل می ‏شوند؟ آیا تاکنون کسی ادعا کرده است که در شب قدر، ملائکه بر او نازل شده باشند؟ هیچ کس نمیتواند ادعا کند که نزول ملائکه را در شب قدر درک کرده است. تاکنون نیز کسی در این باره مدعی نشده است. قرآن نیز میگوید: فرشتگان با روح در شب قدر نازل می‏ شوند. «تَنَزَّلُ الْمَلائِکَهُ وَ الرُّوحُ»

بنابراین حتماً باید پس از پیغمبر(ص) کسی وجود داشته باشد تا ملائکه بر او نازل شوند. او کسی جز حجت خدا و امام زمان (عج) نخواهد بود.

امّا وقتی ملائکه بر امام زمان نازل می ‏شوند، چه کاری خواهند کرد؟ قرآن میفرماید: «سَلامٌ هِی حَتّی مَطْلَعِ الْفَجْرِ»؛ از شب تا صبح، فرشتگان فوج فوج به خدمت امام رسیده و به ایشان عرض سلام میگویند. برای ملائکه توفیق و شرافتی است که در شب قدر اجازه ‌یابند تا به خدمت امام رسیده و به ایشان ادای احترام کنند.

اما نکته دوم که در روایات شیعه از حد خبر واحد فراتر است، آن است که ملائکه نازل می ‏شوند تا مقدرات سال را بر امام عرضه نمایند. به ویژه در شب بیست و سوم که مقدرات عالم به امضاء رسیده و قطعی شده است را به حضور امام ارائه داده و ایشان از تمام مقدرات امت تا پایان سال بعد و شب قدر دیگر، آگاه میشوند.(۷)

امام باقر (ع) نیز در خصوص آیه ««تَنَزَّلُ الْمَلائِکَهُ وَ الرُّوحُ»فرمودند: در شب قدر بیان همه امور و دستورات آن سال بر ولى امر نازل مى‌شود و به او ابلاغ مى‌شود که در مورد خود، چه او امرى را باید اجرا کند و دربارۀ مردم چه امرى را باید اجرا کند و نیز بر او ابلاغ مى‌شود که در سال آینده چگونه عمل کند و چه کارهایى انجام دهد.(۸)

آن‌چه که از تصریح روایات و کلمات علما استفاده مى‌شود درآن شب، مقدّرات یک‌سالۀ مخلوقات تقدیر و به وسیلۀ فرشتگان همراه ملک اعظم (روح) از آسمان نازل و به «حجّت الهى» و «ولىّ مطلق» هر زمان تحویل مى‌گردد و به اطّلاع او مى‌رسد، چون این منصب از مناصب خاصّۀ حجّت خداست و زمین حتى یک روز از حجّت خالى نمى‌ماند، پس شب قدر با مشخصّات خاصّ خود تا قیامت ادامه خواهد یافت.

با این استدلال و دلایل دیگر، در زمان «قائم آل محمّد» نیز فرشتگان در آن شب به آن حضرت نازل و مقدّرات هر سال را عرضه و تسلیم مى‌دارند.(۹)

«چون لیله‌القدر، لیله توجه تام ولیّ کامل و ظهور سلطنت ملکوتیه اوست، به توسط نفس شریف ولی کامل و امام عصر هر عصر و قطب هر زمان که امروز حضرت بقیه‌الله فی‌الارضین، سیدنا و مولانا و امامنا حجه بن الحسن العسکری ارواحنا فداه، است، تغییرات و تبدیلات در عالم واقع شود، پس هر یک از جزئیات طبیعت را خواهد بطئی حرکت کند و هریک را خواهد سریع حرکت کند و هر رزقی را خواهد توسعه دهد، و هر یک را خواهد تضییق کند، و این اراده، اراده حق است و ظل و شعاع اراده ازلیّه و تابع فرامین الهیّه است.» (۱۰)

بنابراین در شب قدر که مقدرات تمام عالم هستى تنظیم، تثبیت و تنفیذ مى‌شود، برنامه یک ساله جهان آفرینش توسط ملائکه و روح القدس خدمت ولى عصر (عج) آورده مى‌شود تا آن حضرت، مقدرات عالم را اعم از خیر و شر، طاعت و معصیت، تولد و مرگ، صحّت و مرض، رزق و روزى به صورت کلى و جزئى، اجمال و تفصیل، امضاء و براى اجرا تقدیم فرشتگان الهى نماید.

به همین دلیل سفارش شده که شب‌هاى قدر به احیاء و شب زنده‌دارى سپرى شود تا سرنوشت یک ساله را بهتر رقم زنیم. (۱۱)

منابع:

۱- طبرسى، الاحتجاج، ج  ۳ ، ص  ۴۹۷

 ۲- سوره توبه ، آیۀ ۱۰۵

۳- کافى، ج  ۱، ص  ۳۱۸

۴- همان، ج  ۱ ، ص  ۳۱۹

۵-سیمای جهان در عصر امام زمان(عج) ص۱۵۶، المصدر، ص۶۱۹

 ۶- کافی ج۱، ص  ۳۹۳

۷- بخشی از سخنان علامه مصباح یزدى در دفتر مقام معظم رهبرى در تاریخ ۲۰/۰۶/۸۷ مطابق با شب دهم ماه مبارک‌؛ رمضان ۱۴۲۹. برگرفته از پایگاه اطلاع رسانی ایشان

۸- اصول کافى،ج ١،ص ٣۵٨

۹- سیمای جهان در عصر امام زمان(عج) ص۱۵۶

۱۰- آداب الصلاه امام خمینی (ره) ص۲۶۸

۱۱-امام حاضر، مدیرناظر، ص۷۴