رژیم جنایتکار آل خلیفه بداند این شیعیان مظلوم تنها نیستند، حکومت بحرین بداند با اینگونه جنایت ها دشمنی همه مسلمانان جهان و به ویژه شیعیان را برای خود می خرند از این رو اگر از جنایت های خود دست برندارند، بزودی ثمره تلخ و شوم آن را خواهند دید.

 یادداشت پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله مکارم شیرازی با موضوع «تحلیلی بر فرجام ننگین رژیم آل خلیفه از دیدگاه این مرجع تقلید» به شرح زیر است:

‌ هم اکنون در کشورهاى مختلف جهان‏ گروه ‏هایى از مسلمانان شیعه وجود دارند و روابط خوبى با سایر فرق اسلامى دارند،[۱] هر چند دشمنان اسلام همیشه سعى داشته و دارند که میان مسلمانان شیعه و غیر آنها بذر عداوت و دشمنى و سوءظن و بدبینى بپاشند و آتش نزاع و اختلاف و جنگ را در میان آنها روشن کنند و هر دو گروه را تضعیف نمایند.[۲]لیکن اگر پیروان تمام مذاهب اسلامى، بیدار و هوشیار باشند، مى‏ توانند این توطئه خطرناک را از بین ببرند.[۳]

گفتنی است مذهب شیعى منحصر به‏ «امامیه اثنى عشریه» نیست و شعب و فرق نیز دارد. ولى بى شک معروفترین و مشهورترین آنها شیعیان دوازده امامى هستند که قسمت مهمى از مسلمانان را در سراسر جهان تشکیل مى‏ دهند. در بعضى از کشورها مانند ایران و عراق و بحرین‏ اکثریت قاطع دارند، و در بعضى دیگر گروه عظیمى را تشکیل مى‏ دهد مانند غالب کشورهاى اسلامى.[۴]

لیکن اوضاع کنونی دنیا و ممالک اسلامی به ویژه بر علیه شیعیان دنیا بسیار آشفته خطرناک است مخصوصاً شیعیان بحرین و حتی شیعیان عربستان که از طرف حکومت‏ هایشان شدیداً تحت فشار هستند[۵].لذا باید دانست شیعیان دنیا الان از مظلوم‌ترین جمعیت‌ها محسوب می‌شوند، گروهی در بحرین، گروهی در قطیف تحت فشار سخت‌ترین ابزار ظالمان قرار دارند .[۶]

متأسفانه تحولات بحرین فاجعه عجیبی است،[۷]و حوادث بسیار دردناکى در بحرین علیه شیعیان مظلوم بحرین در جریان است[۸]. حتی از سوی رژیم آل خلیفه برای برهم زدن ترکیب جمعیتی کشور بحرین،‌ تلاش‌های بسیاری صورت گرفت تا افرادی را از کشورهای مختلف بیاورند و ترکیب جمعیتی بحرین را بهم بزنند و شیعه را در اقلیت قرار دهند، اما نتوانستند. [۹]

گفتنی است مردم بحرین چند سال پیش قیام مسالمت آمیز خود را آغاز کردند که تا به حال بیش از صدها شهید داده‌اند و هزاران نفر اعم از علما، شخصیت‌ها، جوانان، زنان و مردان زندانی شده‌ و گرفتار چنگال آل خلیفه هستند.[۱۰]

گلوله؛ پاسخ رژیم دیکتاتوری آل خلیفه به مطالبات به حق شیعیان بحرین

اما به راستی مگر بحرینی ها چه می خواهند؛ ‌آنها به دنبال دستیابی به حقوق مشروع و قانونی خود هستند [۱۱]به نحوی که حتی در پی هتک حرمت به بیت رهبر شیعیان بحرین[۱۲]، وقتی مردم دعوت به تظاهرات کرده بودند به این نکته تصریح شده بود که تظاهرات باید مسالمت آمیز باشد. [۱۳] لذا چرا به حقوق اکثریتی که از طریق مسالمت آمیز به دنبال حقوق و خواسته‌های خود هستند توجه نمی‌شود؛[۱۴] به راستی چرا حاکمان ظالم و حلقه به گوش بیگانگان در آنجا حمام خون به‌راه انداخته‌اند و شیعیان را که هیچ گناهى جز درخواست احقاق حقوق از دست رفته خود ندارند، به وحشیانه‌ترین وضعى به خاک و خون مى‌کشند؟.[۱۵]

شیعیانی از بحرین به عنوان شاهدان عینی تحولات بحرین اخباری را برای ما نقل کردند که نشان از عمق فاجعه ای دارد که توسط آل سعود و آل خلیفه رخ می دهد.[۱۶]

تأسف آور است خانواده های بحرینی که شهید دادند هیچ امنیتی ندارند، مساجد و حسینیه ها را تخریب می کنند و از آن جمله مسجد تاریخی امیرالمومنین علیه السلام است؛ جوانان را از کار بیکار می کنند و مجروحان بدون مداوا در خانه های خود زجر می کشند؛ چرا که اگر به بیمارستان بروند، دستگیر خواهند شد؛ علما و افراد تاثیرگذار بر مردم بحرین در زندانند، مردم بحرین وضعیت غذایی خوبی ندارند و همه چیز از انتقام جویی شدید آل سعود و آل خلیفه نسبت به مسلمانان بحرین و به ویژه شیعیان آن کشور حکایت دارد.[۱۷]

موج جدید سرکوب انقلابیون و علمای بحرین

لازم به ذکر است ماموران حکومت بحرین برای این که علما را بترسانند و رهبری آنها را نسبت به مردم قطع کنند فشارها را تشدید کرده اند به و به منزل رهبر معنوی انقلاب بحرین تعرض کردند؛[۱۸] لیکن باید به سردمداران رژیم خلیفه گفت؛ نگاه کنید و ببینید اکثر مردم شما چه می‌خواهند؛ آیا فکر می‌کنید حمله به بیت عالم بزرگ و خوشنامی همچون آیت الله شیخ عیسی قاسم مشکل شما را حل می‌کند؟[۱۹]بی شک ‌این تعرض نیز اثر بسیار نامطلوبی در تمام جهان تشیع و مسلمانان معتدل گذاشته است.[۲۰]

هم چنین بنا بر نامه‏ هایی که از بحرین به دست ما رسیده است متوجه شدیم که عده ‏ای از علمای بحرین را دستگیر کرده ‏‏اند..[۲۱] خبرحمله به بیت علمای بحرین بازداشت و دستگیری انقلابیون و شماری از علمای بحرین از سوی نیروهای امنیتی موجب نهایت تأسف گردید. [۲۲] از این رو لازم است هر چه زودتر انقلابیون و علمای انقلابی به ویژه جناب آقای شیخ علی سلمان دبیرکل جمعیت الوفاق آزاد شود و حقوق مردم بحرین طبق موازین عادلانه به آنها داده شود.[۲۳]

سلب تابعت؛ عملی شیطانی

رژیم جنابتکار بحرین دست به کارهاى خطرناک عجیبى زده‌است ، از جمله پس از تخریب ده‌ها مسجد و حسینیه و زندانى کردن گروه زیادى از بزرگان و افراد عادى شیعه و ممنوع کردن نماز جماعت و تضییقات سوء دیگر، اقدام به سلب تابعیت عالم بزرگ بحرین شیخ عیسى قاسم کرده، کارى که ممکن است حکام بحرین را به نقطه پایان حکومتشان برساند[۲۴]

بی شک سلب تابعیت یک عمل غیر انسانى و شیطانى است کسى که خودش و اجدادش در کشورى زیسته‌اند در آن کشور حق دارند و این حق را هیچ کس نمى‌تواند از آنها بگیرد.[۲۵]

پیمان دفاعی! رژیم آل خلیفه و عربستان برای قتل عام مردم بحرین

عجیب است کشوری به ظاهر اسلامی برای قتل عام مردم یک کشور دیگر نیرو می فرستد.[۲۶] لیکن همه می دانند اعتراض بحرینی ها سالم و مسالمت آمیز است و آنها مسلح نیستند، آیا این مساله وحشتناک نیست؟. [۲۷]

عربستان و امارات خیال نکنند که لشگر کشی به بحرین برایشان ارزان تمام می شود؛ بلکه باید هزینه های بسیاری بدهند زیرا خودشان آسیب پذیرترین کشورها هستند.[۲۸]

یک ضرب المثلی است که می گوید کسی که خانه اش شیشه ای است سنگ به خانه دیگران نمی زند،حال باید بدانید مردم منطقه رفتار شما را تحمل نخواهند کرد. این مساله برای شما گران تمام خواهد شد خودتان را از این مهلکه کنار بکشید. [۲۹]

جالب است وقتی به بحرینی ها و عربستانی ها می گویند که چرا این کار را کرده اید آنها می گویند که ما با هم پیمان دفاعی داریم، آیا معنای پیمان دفاعی این است که ملت خود را قتل عام کنید؟؛[۳۰] مایۀ حیرت است که قتل عام کردن ملتی که خواسته مشروع دارند تحت پیمان دفاعی قرار می گیرد و نیروهای خارجی برای سرکوب مردم وارد می شوند آیا حتی یک کودک چنین منطقی را می پذیرد؟. [۳۱]

از پادشاه بحرین عجیب تر حکام سعودی هستند که می گویند چرا در سوریه دموکراسی نیست؛ حکامی که حکومت شان بویی از دموکراسی نبرده است و حکومت و کشورشان را به صورت قبیله ای اداره می کنند، مدعی ایجاد دموکراسی در سوریه شده اند.[۳۲]حال آنکه عربستان تا به حال حتی یک انتخابات هم نداشته است با این وضع به یک کشور دیگر لشگر کشی کرده است که مردم را قتل عام کند. [۳۳]

کشتار شیعیان بحرین در سایۀ سیاست های دوگانه غرب در قبال حقوق بشر

کشتار بی رحمانه مردم بحرین در سایۀ سکوت و سیاست یک بام و دو هوای غرب در دفاع از دموکراسی و حقوق بشر تأسف آور است.[۳۴]

نکتۀ قابل تأمل این است که دولت های ظالم منطقه نیز به صورت تمام قد از دولت بحرین حمایت می کنند و جالب آن است که مجامع بین المللی و جهانی نیز سکوت کرده اند! .[۳۵]

به راستی چرا سازمان های بین المللی و مدعیان حقوق بشر در قبال اقدامات آل خلیفه در هتک حرمت به بیت رهبر شیعیان بحرین سکوت کرده و خفقان گرفته اند.[۳۶] سازمان ملل خواب است یا بیدار؟ این همه آزار و اذیت و فشار علیه شیعیان را نمی‏ بینند؟ یا چون به نفعشان است سکوت کرده‏ اند؟ .[۳۷]

البته این چند دولت که نام خود را جامعه جهانی گذاشته اند، چند دولت جانی هستند که به دروغ این لقب را به خود داده اند؛ چرا که زمانی که در ایران کوچک ترین مشکلی پیش بیاید، صدایشان بسیار بلند و واکنش های شدیدی نشان می دهند، اما در حال حاضر نسبت به ظلمی که بر مردم مظلوم بحرین می شود، سکوت کرده اند؛ گویی که مرده اند! .[۳۸]

هم چنین سیاست دوگانه استکبار جهانی و مدعیان حقوق بشر در دفاع از آزادی و حقوق بشر از آنجا شرم آور است که آل خلیفه به عنوان اقلیت بر اکثریت مردم بحرین زورگویی می‌کند حال آنکه همین مدعیان حقوق بشر به سوریه تروریست می فرستند تا تخریب و کشتار کرده و حکومت را ساقط کنند.[۳۹]

بنابراین از جوامع بین‌المللى مى‌خواهیم که در برابر این جنایات هولناک سکوت نکنند و اجازه ندهند حاکمان خودکامه بحرین دست به هر جنایتى بزنند.[۴۰]

انقلاب بحرین؛ پارادوکس غرب درمقولۀ دموکراسی

واقعا در دنیای عجیبی زندگی می کنیم؛ در دو نقطه دنیا نزدیک به هم دو کار متضاد می شود و مدعیان دموکراسی و حقوق بشر از آن دفاع می کنند،[۴۱]‌در بحرین قیام مردم برای احقاق حقوق مسلم‌شان است و این که شیعه و سنی در کنار هم زندگی کنند،‌ اما از آن سوی مرزها تصمیم گرفته می شود و از کشورهای دست نشانده استکبار نیرو فرستاده می شود تا مردم بحرین را سرکوب کنند.[۴۲]

از سوی دیگر در سوریه مردمی هستند که در کشور خود زندگی کرده و بر ضد حکومت حرکتی نداشتند لیکن در این کشور نیز از بیرون نیرو می‌فرستند تا قیام قلابی و دروغین درست کنند و جالب است که همین‌ها قیام حقیقی بحرین را سرکوب می‌کنند و دم از دمو‌کراسی و حقوق بشر هم می‌زنند.[۴۳]

غرب در هر دو کشور از دموکراسی دم می‌زند، این چه نوع دموکراسی است که هر زمان به هر شکلی که مایل باشند آن را تغییر می‌دهند؟ در بحرین اقلیت خودکامه آل خلیفه را بر مردم مسلط کرده و در سوریه به وسیله عده‌ای تروریست به دنبال تخریب و ساقط کردن حکومت هستند.[۴۴]

حال باید این پرسش را مطرح کرد که آیا این بود شعارهای شما در دفاع از حقوق بشر و دموکراسی؟ بعد از این آیا کسی سخنان شما را باور می کند، مقصود از حقوق بشر که مد نظر شما است این است که منافع تان حفظ شود. [۴۵] شما سالیان دراز برای دموکراسی یقه چاک می کردید، دنیا را از این شعارها پر کردید و مخالفان را کوبیدید حال که مردم در این منطقه بر ضد دیکتاتورها قیام کرده اند ۱۸۰ درجه راه خود را عوض کرده و به حامی دیکتاتوری بدل شده اید و باید بدانید نمره شما در دموکراسی صفر و زیر صفر است. [۴۶]

نباید فراموش نمود وقتی غربی‌ها طالب واقعیت و حقیقت نباشند سرنوشت همین است و به همین دلیل ما به شعارهایی که در دنیای امروز داده می‌شود کاملا بدبین هستیم؛ شعار دموکراسی، حقوق بشر و آزادی ابزاری برای به دست آوردن منافع خاص گروهی ظالم و ستمگر در دنیای امروز است.[۴۷]

سخن آخر

در خاتمه باید گفت قیام مردم بحرین منحصر به شیعیان نیست، چراکه همه مردم بحرین قیام کرده اند و حتی علمای اهل سنت در این کشور هم برای این قیام مردمی بیانیه داده اند،[۴۸] ولى حکام بحرین که از عقل و درایت کافى برخوردار نیستند خود را در گردآب خطرناکى افکنده‌اند که روز به روز بر گرفتارى آنها افزوده مى‌شود،[۴۹] حکام بحرین با کمک عربستان سعودى که به سبب ناکامى‌هایش در سوریه و عراق و یمن به صورت کشتى شکسته‌اى درآمده که در حال غرق شدن است.[۵۰]

لذا باید هشدار داد حاکمان بحرین نباید دست به اقدامی بزنند که اوضاع آنجا را روز به روز پیچیده تر کند و مایه انزجار همه شیعیان جهان و آزادگان دنیا گردد.[۵۱] زیرا اگر بنا باشد سلب تابعیتى شود باید از آل خلیفه شود زیرا اجداد آنها از عربستان سعودى و نجد آمده، در حالى که حضرت آیت الله شیخ عیسى قاسم خود و اجدادش همه بحرینى هستند.[۵۲] آنها باید درک کرده باشند که مراجع شیعه هرگز این‌گونه کارها را تحمل نخواهند کرد.[۵۳]

حاکمان جنایتکار بحرین بدانند اگر بخواهد این روش را ادامه دهد روز به روز خود را منفورتر می‌کند؛‌ آنها اگر می‌خواهند در بین مردم خود زندگی کنند باید خواسته های آنها را بپذیرند [۵۴] ما به شدت این رفتار خصمانه را محکوم می‌کنیم و یقین داریم سرانجام گروهی که این روش را در مقابل خواسته‌های به حق مردم بحرین در پیش گرفته‌اند شکست خواهد بود.[۵۵]

هم چنین رژیم جنایتکار آل خلیفه بداند این شیعیان مظلوم تنها نیستند. حکومت بحرین بداند[۵۶] با اینگونه جنایت ها دشمنی همه مسلمانان جهان و به ویژه شیعیان را برای خود می خرند[۵۷]. لذا اگر از جنایت‎های خود دست برندارند، بزودی ثمره تلخ و شوم آن را خواهند دید.[۵۸] [۵۹]بلکه این‌گونه کارها سرانجام ریشه آنها را خواهد زد و مسلمانان بحرین از شر آنها نجات خواهند یافت.[۶۰]

امید است مردم بحرین در سایه لطف پروردگار بتوانند حقوق حقه خود را بگیرند و با ادامه مقاومتی ارزنده‌ای که داشته‌اند به اهداف مشروع خود نائل شوند؛[۶۱]ودر سایه بیداری ملت های منطقه، شر اشرار به خودشان برگردد و دستشان از منطقه کوتاه و قطع شود. [۶۲]

اینجانب لازم مى‌دانم از مردم در خواست نمایم در این ماه مبارک برای بهبود این وضعیت دعا کنند.[۶۳] هم چنین شایسته است شهادت جوانان بحرینى را به همه علماى محترم و مبارز آن سامان و تمام اهالى محترم بحرین تبریک و تسلیت عرض کنم و امیدوارم در پرتو خون این شهیدان عالیقدر خداوند از دشمنانشان انتقام گیرد. «إنّ ربّک لبالمرصاد».،[۶۴][۶۵]

[۱] اعتقاد ما ؛ ص۱۱۸

[۲] همان.

[۳] همان؛ ص ۱۱۹٫

[۴] پیام قرآن ؛ ج‏۹ ؛ ص۳۶۷٫

[۵] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مد ظله) در جلسه تفسیر ؛ حرم حضرت معصومه سلام الله علیها؛ http://makarem.ir.

[۶] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۱۴/۱۰/۱۳۹۰٫

[۷] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۱۳۸۹/۱۲/۲۵٫

[۸] بیانیه حضرت آیت ‌الله العظمی مکارم شیرازی در محکومیت کشتار مردم در بحرین، ؛۳/۱۲/۱۳۸۹٫

[۹] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۹/۲/۱۳۹۲٫

[۱۰] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۶/۱۱/۱۳۹۱٫

[۱۱] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۹/۲/۱۳۹۲٫

[۱۲] آیت الله حاج شیخ عیسی احمد قاسم الدرازی البحرانی.

[۱۳] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۹/۲/۱۳۹۲٫

[۱۴] همان.

[۱۵] بیانیه حضرت آیت ‌الله العظمی مکارم شیرازی در محکومیت کشتار مردم در بحرین، ؛۳/۱۲/۱۳۸۹٫

[۱۶] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۳۱/۱/۱۳۹۰٫

[۱۷] همان.

[۱۸] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۹/۲/۱۳۹۲٫

[۱۹] همان.

[۲۰] همان.

[۲۱] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مد ظله) در جلسه تفسیر ؛حرم حضرت معصومه سلام الله علیها؛ http://makarem.ir.

[۲۲] بیانیه حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛۱۱/۱۰/۱۳۹۳٫

[۲۳] همان.

[۲۴] بیانیه حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی نسبت به اوضاع بحرانی بحرین؛۲/۴/۱۳۹۵٫

[۲۵] همان.

[۲۶] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۵/۱۲/۱۳۸۹٫

[۲۷] همان.

[۲۸] همان.

[۲۹] همان.

[۳۰] همان.

[۳۱] همان.

[۳۲] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی ؛ درس خارج فقه؛مسجد اعظم قم؛۲۶/۱۱/۱۳۹۰٫

[۳۳] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۵/۱۲/۱۳۸۹٫

[۳۴] همان.

[۳۵] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۳۱/۱/۱۳۹۰٫

[۳۶] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۹/۲/۱۳۹۲٫

[۳۷] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مد ظله)؛ جلسه تفسیر ؛ حرم حضرت معصومه سلام الله علیها؛ http://makarem.ir.

[۳۸] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۳۱/۱/۱۳۹۰٫

[۳۹] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۵/۱۱/۱۳۹۱٫

[۴۰] بیانیه حضرت آیت ‌الله العظمی مکارم شیرازی در محکومیت کشتار مردم در بحرین، ؛۳/۱۲/۱۳۸۹٫

[۴۱] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۵/۱۱/۱۳۹۱٫

[۴۲] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۵/۱۱/۱۳۹۱٫

[۴۳] همان.

[۴۴] همان.

[۴۵] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۵/۱۲/۱۳۸۹٫

[۴۶] همان.

[۴۷] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۶/۱۱/۱۳۹۱٫

[۴۸] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۱۰/۱/۱۳۹۰٫

[۴۹] بیانیه حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی نسبت به اوضاع بحرانی بحرین؛۲/۴/۱۳۹۵٫

[۵۰]همان.

[۵۱] بیانیه حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛۱۱/۱۰/۱۳۹۳٫

[۵۲] بیانیه حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی نسبت به اوضاع بحرانی بحرین؛۲/۴/۱۳۹۵٫

[۵۳] همان.

[۵۴] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۹/۲/۱۳۹۲٫

[۵۵] همان.

[۵۶] همان.

[۵۷] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۳۱/۱/۱۳۹۰٫

[۵۸] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۱۴/۱۰/۱۳۹۰٫

[۵۹] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۳۱/۱/۱۳۹۰٫

[۶۰] بیانیه حضرت آیت ‌الله العظمی مکارم شیرازی در محکومیت کشتار مردم در بحرین، ؛۳/۱۲/۱۳۸۹٫

[۶۱] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۶/۱۱/۱۳۹۱٫

[۶۲] بیانات حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۱۳۸۹/۱۲/۲۵٫

[۶۳] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مد ظله) در جلسه تفسیر ؛ حرم حضرت معصومه سلام الله علیها.

[۶۴] سوره فجر؛ آیه ۱۴.

[۶۵] بیانیه حضرت آیت ‌الله العظمی مکارم شیرازی در محکومیت کشتار مردم در بحرین، ؛۳/۱۲/۱۳۸۹٫