اعیاد اسلامی علاوه برای ایجاد نشاط روحی در میان امت، فرصت هایی را برای مسلمین ایجاد می کنند که باید قدردانشان بوده و به راحتی آن ها را از دست ندهیم. در این مجال به بیان پنج فرصت طلایی که در این روز برایمان فراهم می گردد اشاره می کنیم.

ابراهیم به قربانگاه رفت … اسماعیل برای قربانی شدن آماده شد … خدا قربانی دیگری از آسمان برای ابراهیم فرستاد … ابراهیم و اسماعیل نمره قبولی آوردند … . ماجرایی که تقریبا همه از آن مطلع هستیم و بارها و بارها شنیده ایم. اسلام روز رخداد این ماجرای سراسر عبرت را برای مسلمین عید قرار داد. اعیاد اسلامی علاوه برای ایجاد نشاط روحی در میان امت، فرصت هایی را برای مسلمین ایجاد می کنند که باید قدردانشان بوده و به راحتی آن ها را از دست ندهیم. در این مجال به بیان پنج فرصت طلایی که در این روز برایمان فراهم می گردد اشاره می کنیم.

فرصت اول: نزدیکی به خدا

خداوند انسان را آفرید. او را اشرف مخلوقات قرار داد. در او میل رسیدن به کمال را نهاد تا گام به گام به سویش رفته و در آغوش رحمت الهی سکنی گیرد. عبادت ریشه در فطرت آدمی دارد و دعا مرهم دردهای قلب خسته آدمی است. انسان با دعا خود را به حضرت دوست نزدیک تر می سازد و جان خویش را آرام می سازد. عید قربان را می توان روز دعا و نیایش دانست. در روایات آمده است شب زنده داری در شب عید قربان ارزشی بسیار دارد:

رسول الله صلى الله علیه و آله : “مَن أحیَا اللَّیالِیَ الأَربَعَ وَجَبَت لَهُ الجَنَّهُ: لَیلَهَ التَّروِیَهِ ، ولَیلَهَ عَرَفَهَ ، ولَیلَهَ النَّحرِ ، ولَیلَهَ الفِطرِ “.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله : “هر کس این چهار شب را شب زنده دارى کند، بهشت براى او واجب است: شبِ ترویه، شب عرفه، شب عید قربان و شب عیدفطر”.[۱]

مستحب است در صبحگاه عید قربان، غسل نموده، جامه ای آراسته بر تن کرده و دو رکعت نماز در زیر آسمان به جا آورده شود. اکنون که قسمت بودن در کنار حاجیان نصیبمان نشد با خواندن نماز عید قربان در زیر آسمان کبود با عمق جان فریاد می زنیم که خدایا دوستت داریم و شوق رسیدن به تو را در وجودمان بارور می سازیم.

فرصت دوم: بهره گیری از تفریحات سالم

در کنار تأکیدات فراوان بر عبادت حق تعالی، همواره رسول مکرم اسلام (صلی الله علیه و آله) به مسلمین سفارش کرده اند نشاط روحی و جسمی خویش را حفظ نمایند. ایشان در فرمایشی به یاران خود می گویند: “به سرگرمی و بازی بپردازید، زیرا دوست ندارم سختگیری و خشونت در دینتان مشاهده شود”.[۲]
عید قربان فرصتی است برای دیدار بیماران تا موجب زنده شدن امید در روح خسته از دردشان گردد و هم سبب گردد قدردان سلامتی خود گشته و شکرگزار آن باشیم

چه خوب است از فرصت تعطیلی این روز بزرگ بهره گرفت، بار سفر بست و از طبیعت زیبای پاییزی بهره گرفت و یک روز خوب را در کنار خانواده و دوستان سپری کرد. تا هم روحیه و نشاط خویش را بازیابیم و هم فرصت در کنار خانواده بودن را از دست ندهیم. فرصتی برای تفریح و نشاط کودکان، نوجوانان و جوانان و حتی میان سالان و سالخوردگان. فرصتی برای ایجاد لحظاتی خویش در صفحه ذهن های خسته از روزمرگی ها.

فرصت سوم: صله رحم

پیوند با خویشان و نیکی به آنان به ویژه پدر و مادر، از راه های مهم رشد و تعالی و تقرب به خدای سبحان است که پس از ایمان به خدا از بافضیلت ترین اعمال دینی به شمار می رود و اجر و پاداش مادی و معنوی فراوانی دارد.[۳]

چه خوب است در این روز یادی از دوستان و آشنایانی که مدت هاست آن ها را ندیده ایم کرده و به دیدارشان برویم. و یا اگر فرصت دیدار نیست با تماسی تلفنی یا حتی پیامکی کوتاه از احوالشان جویا شویم. به دیدار پدرها و مادرانی برویم که با تمام وجود برایمان زحمت کشیده اند. چه آن ها که در خانه های خود هستند، چه آنانی که در خانه های سالمندان چشم امید به آمدن فرزندانشان دارند. یادمان نرود آن هایی که زیر خاک خوابیده اند. مبادا سردی خاک قلب هایمان را سرد کرده باشد. به دیدارشان رفته و با فاتحه ای روحشان را شاد کرده و خالی بودن جایشان را یادآور شویم.

در برخی نقاط ایران سنتی حسنه میان مردمان جاری است و آن اینکه در ایام عید قربان، همانند آنچه در عید نوروز جاری است، به دیدار یکدیگر رفته و قربانی های خود را با هم میل می کنند تا هم از حال یکدیگر جویا شوند و هم به سنت نیکوی اسلام عمل نموده باشند.

عیادتفرصت چهارم: عیادت از بیماران

بیماری یکی از سخت ترین آزمایشاتی است که خداوند سبحان ممکن است فرد و خانواده او را بدان مبتلا سازد. این سختی زمانی مضاعف خواهد شد که انسان در هنگامه بیماری خود را تنها حس کند و همدرد و یاری در کنار خویش نبیند. انسان بیمار همواره چشم به راه است تا شخصی، هر چند غریبه، از حالش جویا شود و تسکینی بر دردش قرار دهد. دست نوازشی بر سر بکشد و امید بهبودی را در دلش روشن سازد. از این روست که در اسلام تأکید فراوانی بر ملاقات بیماران شده است. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در حدیثی می فرمایند:

“عَائِدُ الْمَرِیضِ یَخُوضُ فِی الْبَرَکَهِ فَإِذَا جَلَسَ انْغَمَسَ فِیهَا”.[۴]

“عیادت کننده از بیمار، در برکت و وارد شده است و هرگاه با بیمار بنشیند در برکت فرورفته و غوطه ور شده است”.

عید قربان فرصتی است برای دیدار بیماران تا موجب زنده شدن امید در روح خسته از دردشان گردد و هم سبب گردد قدردان سلامتی خود گشته و شکرگزار آن باشیم.

فرصت پنجم: دلجویی از فقرا و درماندگان

اکنون که ما در خانه های خویش و در کنار خانواده یمان زندگی می کنیم و از شادی با هم بودن بهره می بریم، بسیاری از افراد در ایران عزیزمان و یا سراسر دنیا هستند که از حداقل های زندگی محرومند. هنگامی که ما به فکر این هستیم که عید خود را چگونه سپری کنیم، عده ای چون دیگر ایام سال، در جستجوی یافتن غذایی هستند تا خانواده یشان سر گرسنه بر بالین نگذارند. هنگامی که ما فرزندان خویش را در آغوش می گیریم و آنان را مملو از دوست داشتن می نماییم، بسیاری هستند که لذت با هم بودن را از یاد برده اند و فقر و گرسنگی جای آن را در قلب هایشان گرفته است. رسول مهربانی ها همیشه نگران این گروه از مردمان بود و به یاران خویش به گونه های مختلف توصیه می کردند به حال همسایگانتان توجه داشته باشید مبادا گرسنه باشند و شما در حالی که سیر هستید شب را سپری نمایید. در روایتی از امام علی (علیه السلام) گزارش شده است:

“إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ فَرَضَ فِی أَمْوَالِ الْأَغْنِیَاءِ أَقْوَاتَ الْفُقَرَاءِ فَمَا جَاعَ فَقِیرٌ إِلَّا بِمَا مُتِّعَ بِهِ غَنِیٌّ وَ اللَّهُ تَعَالَى [جَدُّهُ‏] سَائِلُهُمْ عَنْ ذَلِکَ”.[۵]

“خداوند سبحان غذای فقررا را در اموال ثروتمندان قرار داده است، پس هیچ فقیری در دنیا گرسنگی نمی کشد مگر اینکه ثروتمندی حق او را نداده باشد و خداوند از اغنیا در این باره خواهد پرسید”.
خداوند قربانی کردن در این روز را سنت قرار داد و به مردم یاد داد که در قربانی حقی برای فقیران است. بسیار دیده شده است که افراد پس از قربانی کردن نذر خویش، آن را در میان اقوام نزدیک خویش پخش می کنند. این امر به جای خویش نیکو است اگر در بین آن اقوام فردی نیازمند وجود داشته باشد. اما اگر تمامی افراد از قدرت مالی خوبی برخوردار بودند چه خوب است که بخشی از قربانی را به فقیرانی داد که در حسرت خوردن یک لقمه غذای خوب، شب ها و روزها را پشت هم می گذرانند و چه بسا پاداش این قربانی کردن بسیار بالاتر باشد

خداوند قربانی کردن در این روز را سنت قرار داد و به مردم یاد داد که در قربانی حقی برای فقیران است. بسیار دیده شده است که افراد پس از قربانی کردن نذر خویش، آن را در میان اقوام نزدیک خویش پخش می کنند. این امر به جای خویش نیکو است اگر در بین آن اقوام فردی نیازمند وجود داشته باشد. اما اگر تمامی افراد از قدرت مالی خوبی برخوردار بودند چه خوب است که بخشی از قربانی را به فقیرانی داد که در حسرت خوردن یک لقمه غذای خوب، شب ها و روزها را پشت هم می گذرانند و چه بسا پاداش این قربانی کردن بسیار بالاتر باشد.

در روایتی از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) آمده است:

“أحبّ الأعمال إلى اللَّه من أطعم من جوع أو دفع عنه مغرما أو کشف عنه کربا”.[۶]

“محبوب ترین کارها نزد خدا سیر کردن گرسنه یا پرداختن بدهی یا برطرف کردن گرفتاری اوست”.

نتیجه

عید قربان از اعیاد بزرگ مسلمین به شمار می رود و عبادت خداوند سبحان در آن منزلتی بس بلند دارد. مسلمانان در این روز می توانند برای خود فرصت سازی نمایند و کارهایی که شاید در دیگر ایام سال کمتر توان انجام آن را به دلیل مشغله های کاری و فکری دارند انجام دهند. از جمله آنکه فرصتی را برای تفریحات سالم و در کنار خانواده بودن قرار دهند، به دیدار نزدیکان و آشنایان به ویژه پدران و مادران بشتابند، به عیادت بیماران رفته و یا از حال فقرا و مساکین دلجویی نمایند. این همه اگر با نیت قرب الی الله انجام شوند ارزشی بسیار داشته و در طریق سیر الی الله یاری رسان فرد خواهند بود.

پی نوشت ها:

[۱]. حج و عمره در قرآن و حدیث، ص ۳۴۳٫

[۲]. مفاتیح الحیاه، ص ۲۰۱٫

[۳]. همان، ص ۲۰۹٫

[۴]. بحار الأنوار، ج ‏۷۸، ۲۲۴، ح ۳۳٫

[۵]. نهج البلاغه، ص ۵۳۳٫

[۶]. نهج الفصاحه، ص ۱۶۸، ح ۷۶٫

زینب مجلسی راد

بخش اخلاق و عرفان اسلامی تبیان