امروزه متاسفانه شبهات زیادی در مورد دین و آموزه های آن مطرح بوده و بعضا به روایات شفاهی رسیده از پیامبر ص و اهل بیت و یا گزارشات تاریخی موجود در کتب تاریخی مختلف , استدلال میشود که بدون بررسی اعتبار اسناد آنها , در همه فضاهای مجازی در حال گسترش و پخش است

آیا خطبه امام علی (ع) در مورد نقصان عقل زنان معتبر است ؟

امروزه متاسفانه شبهات زیادی در مورد دین و آموزه های آن مطرح بوده و بعضا به روایات شفاهی رسیده از پیامبر(ص) و اهل بیت و یا گزارشات تاریخی موجود در کتب تاریخی مختلف ، استدلال میشود که بدون بررسی اعتبار اسناد آنها ، در همه فضاهای مجازی در حال گسترش و پخش است .

آنچه که عقل انسانی حکم میکند و از پیامبر و اهل بیت (ع) نیز به ما رسیده است ، برای بررسی صحت و اعتبار روایات مذکور دو راه بیشتر وجود ندارد :

۱- اعتبار زنجیره راویان روایت تا پیامبر(ص) و یا امام(ع)

۲- تطبیق روایت با مضامین قرآن

پیامبر(ص) فرمودند :

ای مردم : هر حدیثی از من نقل کردند و مطابق قرآن بود ، اعتراف میکنم که مال من است . در غیر اینصورت از من نبوده و نسبت دروغ به من بسته اند . ۱

تذکر : شرط دوم ، در هر حال باید مورد عنایت قرار گیرد ، حتی اگر سلسله راویان حدیث ، به ما درست رسیده باشند ، چرا که آنهایی که در جعل احادیث خبره شده بودند ، قطعا در جعل سلسله راویان احادیث ، بیشترین همت را برای تثبیت آنها بکار برده اند .

یکی از خطبه هایی که در نهج البلاغه ، به امام علی(ع) نسبت داده شده ، خطبه ایست که ایشان بعد جنگ جمل ، برای مردم ایراد کرده و بشرح ذیل ، زنان را ناقص العقل قلمداد کرده است :

” ای مردم، زنها از لحاظ ایمان و ارث و خرد کم‏بهره هستند ، ۲ ـ اما نقصان ایمانشان بجهت نماز نخواندن و روزه نگرفتن در روزهای حیض است، ۳ـ و جهت نقصان خودشان این است که (در اسلام) گواهی دو زن به جای گواهی یک مرد است ، ۴ـ و از جهت نقصان نصیب و بهره هم ارث آنها نصف ارث مردان می‏باشد، ۵ـ پس از زنهای بد پرهیز کنید، و از خوبانشان برحذر باشید، ۶ـ و در گفتار و کردار پسندیده از آنها پیروی نکنید، تا در گفتار و کردار ناشایسته طمع نکنند .” ۲

برای بررسی صحت خطبه فوق ، کافیست که واکاوی درستی در اسناد و تطابق مضمونی آن با قرآن انجام شده و به جعلی بودن آن ، پی برد .

۱- بررسی صحت اسناد خطبه

روایت فوق به صورت کامل و یا در برخی منابع بصورت ناقص و صرفا عبارت ? ان النساء نواقص العقول ? در منابع مختلف روایی آمده که در تمامی منابع فوق روایت مذکور بصورت مرسل ۳ یا مرفوع ۴ وارد شده است و در یکی از منابع نیز در سلسله سند آن ابوطالب مکی دیده میشود که دچار جنون گردیده بود و قابل اعتماد نیست .

۲- عرضه روایت به قران کریم

آیات قرآن کریم چه در مقام خلقت زن و مرد ، چه در مقام بیان مسئولیت ، چه در مقام مراتب ایمان و پذیرش عمل ، چه در مقام بیان کرامت انسانی ، چه در مقام بیان اغواء و فریب خوردن و گمراهی از حق و چه در مقام ارائه الگو و نمونه ایمانی ، زن و مرد را بصورت مساوی در کنار هم قرار داده و هنگام مراجعه به قرآن کریم و تلاوت این کتاب شریف و الهی ، هیچ تفاوتی از جهات مذکور میان زن و مرد دیده نمی شود :

? مقام خلقت: ? یَا أَیُّهَا النَّاسُ اتَّقُواْ رَبَّکُمُ الَّذِی خَلَقَکُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَهٍ وَ خَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا… ۵

? مقام بیان مسئولیت: ? إِنَّ الْمُسْلِمِینَ وَ الْمُسْلِمَاتِ وَ الْمُوْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ الْقَانِتِینَ وَ الْقَانِتَاتِ وَ الصَّادِقِینَ وَالصَّادِقَاتِ وَ الصَّابِرِینَ وَ الصَّابِرَاتِ وَ الْخَاشِعِینَ وَ الْخَاشِعَاتِ وَ الْمُتَصَدِّقِینَ وَ الْمُتَصَدِّقَاتِ وَ الصَّآئِمِینَ وَ الصَّآئِمَاتِ وَالْحَافِظِینَ فُرُوجَهُمْ وَ الْحَافِظَاتِ وَ الذَّاکِرِینَ اللَّهَ کَثِیراً وَ الذَّاکِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُم مَّغْفِرَهً وَ أَجْراً عَظِیماً . ۶

? مقام ایمان و پذیرش عمل: ? وَمَنْ یَعْمَلْ مِنَ الصَّلِحَتِ مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثَی وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُوْلَِکَ یَدْخُلُونَ الْجَنَّهَ وَلَا یُظْلَمُونَ نَقِیراً . ۷

? مقام بیان کرامت انسانی: ? یَآ أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاکُم مِّن ذَکَرٍ وَ أُنثَی‏ وَ جَعَلْنَاکُمْ شُعُوباً وَ قَبَآئِلَ لِتَعَارَفُواْ إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ خَبِیرٌ . ۸

و آیات متعدد دیگر از جمله بقره آیات ۳۵ و ۳۶ ، تحریم آیات ۱۱ و ۱۲ .

لذا بر اساس آیات قرآن ، تفاوتی در ایمان و مسئولیت پذیری و کرامت انسانی و یا بالعکس فریب و گمراهی، میان زن و مرد دیده نمی شود و هرجا صحبت از کوتاهی در انجام مسئولیت یا گمراهی است، مساله دو سویه و بر زن و مرد اطلاق دارد و جنسیت بر اساس آیات قرآن کریم در ایمان و یا گمراهی افراد نقشی ندارد و بالعکس در آیات قرآن کریم تصریح شده است که نفس انسانی مخاطب تقوا و فجور است نه جنسیت:

? وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا * فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا * قَدْ أَفْلَحَ مَن زَکَّاهَا * وَقَدْ خَابَ مَن دَسَّاهَا ? ۹

نظر مرحوم آیه اله دکنر صادقی تهرانی :

این‌که در بعضی منابع (منسوب به امیرالمؤمنین ع) آمده است: ? زنان ناقص الإیمان هستند؛ چون در ایّام حیض نماز نمی‌خوانند و روزه نمی‌گیرند ?، جعلی می‌باشد؛ زیرا نماز نخواندن و روزه نگرفتن در ایّام حیض ، اطاعت از اوامر الهی است، و این یعنی کمال ایمان، نه نقص ایمان . ۱۰

و در یک کلام :

آنچه که از آیات قران بر می آید ، هیچگونه اهانت و یا ارزش درجه دومی برای زن بدست نمی آید و از طرف دیگر امام علی(ع) که به اقرار همه بزرگان دو فرقه مسلمان ، از مومن ترین مردم به قرآن بوده و بر اساس حدیث ثقلین ، از معتبرترین شارحان دین و کتاب خدا بوده است ، هیچگاه ، سخنی مخالف مضامین و اصول قرآنی به زبان نیاورده ، و یا از آیات قرآن در جهت تحقیر جنس زن استفاده ننموده است .

محمد صالحی

زیرنویسها :

۱- أیها الناس ما جاءکم عنی یوافق کتاب الله فأنا قلته و ما جاء‌کم یخالف کتاب الله فلم أقله ? ۸۶۰ نهج الفصاحه و وسائل الشیعه، ج ۱۸، ص ۷۹، ح ۱۵

۲- معاشر الناس، ان النساء نواقص الایمان، نواقص الحظوظ، نواقص العقول، ۲ـ فاما نقصان ایمانهن فقعودهن عن الصلوه والصیام فی ایام حیضهن، ۳ـ و اما نقصان عقولهن فشهاده أمرأتین کشهاده الرجل الواحد ۴ـ و اما نقصان حظوظهن فمواریثهن علی الانصاف من مواریث الرجال، ۵ـ فاتقوا شرار النساء، و کونوا من خیارهن علی حذرٍ، ۶ـ ولا تطیعوهن فی المعروف حتی لایطمعن فی المنکر.? خطبه ۷۹ نهج‏البلاغه

۳- حدیث مرسل- اصطلاحی در علم درایه و- حدیثی است که راوی، آن را از معصوم نشنیده، لیکن بدون واسطه از وی نقل کرده باشد و یا با واسطه نقل کرده، امّا واسطه را فراموش کرده و به فراموشی تصریح نموده و یا از روی عمد یا سهو آن را نیاورده باشد و یا واسطه را با ابهام ذکر کرده باشد، مانند تعبیر ?عن رجلٍ? یا ?عَن بعض اصحابنا? ( نهایه الدرایه (سیدحسن صدر)ص۱۸۹ )

۴- حدیثی که یک- یا بیشتر از یک- راوی آن از میانه یا آخر سند آن افتاده باشد . ( نهایه الدرایه (سیدحسن صدر) ص۱۸۲-۱۸۳. )

۵- نساء ، آیه ۱ (ای مردم بترسید از آن خدایی که شما را از نفس واحد آفرید و جفت او را از آن [ از همان نفس ] خلق کرد. )

۶- احزاب، آیه ۳۵ (مردان و زنان مسلمان و مردان و زنان با ایمان و مردان و زنان عبادت‏ پیشه و مردان و زنان راستگو و مردان و زنان شکیبا و مردان و زنان فروتن و مردان و زنان صدقه‏دهنده و مردان و زنان روزه‏ دار و مردان و زنان پاکدامن و مردان و زنانی که خدا را فراوان یاد می ‏کنند خدا برای [همه] آنان آمرزشی و پاداشی بزرگ فراهم ساخته است.? )

۷- نساء ، آیه ۱۲۴ (و هر کس کارهای شایسته انجام دهد، چه مرد باشد و چه زن، در حالی که مؤمن باشد پس آنان به بهشت وارد می ‏شوند و کمترین ستمی به آنان نمی ‏شود. )

۸- حجرات ، آیه ۱۳

۹- شمس ، آیات ۷-۱۰

۱۰- مسئله شماره ۱۵۹ از گزیده فتاوا – http://www.albalaq.com