از هنگامی که رسول خدا صلی الله علیه و آله از مکه معظمه به مدینه منوره هجرت کرد و با هجرت سرنوشت‌ساز خود حیات تازه‌ای به دین اسلام و مسلمانان بخشید، آن حضرت دستور داد که هجرت را مبدأ تاریخ اسلام قرار دهند.

بدین گونه که تاریخ اسلام را با ماه قمری تعیین می‌نمودند و می‌گفتند: نخستین ماه هجرت، دومین ماه هجرت، سومین ماه هجرت و همین طور بقیه ماه‌ها. این روال تا عصر خلافت عمر بن خطاب ادامه داشت و در زمان وی به عنوان تاریخ رسمی اسلام، تدوین و ابلاغ گردید.(۱)

در عصر خلیفه دوم برخی از استانداران ایالت‌های اسلامی و بعضی از دوراندیشان مدینه منوره، لزوم انتخاب تاریخ ویژه‌ای برای مسلمانان (به صورت سالانه) را بارها به اطلاع خلیفه رسانیده و وی را متوجه این ‌أمر مهم نمودند.

عمر بن خطاب تصمیم گرفت برای مسلمانان تاریخ ویژه‌ای تدوین نماید. بدین لحاظ تعدادی از صاحب‌نظران مهاجر و انصار را گردآورد و با آنان در این باره به گفتگو نشست. در آن جمع، برخی سال تولد پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برخی سال بعثت آن حضرت و برخی سال رحلت آن حضرت را به عنوان مبدأ تاریخ اسلام پیشنهاد کردند.

همچنین برخی از دیگر اندیشان، تاریخ رومی (میلادی) و عده‌ای از آنان، تاریخ فارس (فُرس قدیم) را یادآوری کردند. اما امیرمؤمنان علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام نیز که در آن نشست حضور داشت، پیشنهاد کرد: به خاطر اهمیت هجرت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله از مکه به مدینه، آن را مبدأ تاریخ اسلام قرار دهند. عده‌ای از حاضران، از جمله خلیفه وقت، پیشنهاد امیرمؤمنان علیه‌السلام را اصلح دانسته و همان را تأیید نمودند و عمر بن خطاب دستور داد که از آن پس هجرت پیامبر صلی الله علیه و آله مبدأ تاریخ اسلامی قرار گیرد.

آنگاه، درباره ابتدای سال قمری که از چه ماهی از ماه‌های عرب آغاز گردد، گفتگو شد و در این باره نیز پیشنهادهای متعددی ارائه گردید. سرانجام عمر بن خطاب به پیشنهاد عثمان بن عفان که معتقد بود اول محرم را، نخستین روز سال بدانند. ترتیب اثر داد و فرمان داد که ماه محرم نخستین ماه سال هجری قمری باشد.(۲) با این حساب، هجرت پیامبر صلی الله علیه و آله در آغاز سومین ماه سال اول هجری قمری واقع گردیده است.

پی نوشت :
(۱). تاریخ الطبری (جریر طبری)، ج ۲، ص ۳۸۸.
 (۲). تاریخ دمشق (ابن عساکر)، ج ۱، ص ۳۷.