ادامه سیاست سرکوب و به حاشیه راندن اقلیت ها و ناامیدی آنان نسبت به هرگونه اصلاح جدی در عربستان سبب شده است روند اعتراض ها افزایش و در روابط میان نظام و اقلیت ها به ویژه شیعیان بحران به وجود آید.

اعدام شیخ نمر باقر النمر فعال مدنی شیعه به دست رژیم آل سعود نشان داد میان اقلیت های مذهبی مختلف به ویژه شیعیان و نظام عربستان بحران روابط وجود دارد. درست است این بحران روابط از بحران نظام با اقلیت ها به بحران نظام با مردم کشیده شده است. معادله موجود معادله دولت و شهروند نیست. بلکه سیستمی است که نظام مالک و رعیت مملوک است. نه آزادی های مدنی و نه حقوق شهروندی وجود دارد. نه مردم نقش سیاسی دارند و نه از مردمسالاری خبری است تا بر پایه آن دولت تشکیل شود. نهادها هم نقش نظارتی و بازخواست را بر عهده ندارند.

بحران روابط با اقلیت های مذهبی به ویژه شیعیان هر روز افزایش و پیچیده می شود. زیرا افزون بر ابعاد کلی بحران میان نظام و مردم بعد خطرناک تری وجود دارد و آن فرهنگی است که در ذهنیت نظام ریشه دوانده است. آن فرهنگ ستم، در حاشیه قرار دادن و تبعیض است که در سیاست های گوناگون نظام نسبت به اقلیت ها آشکار است. نظام عربستان شیعیان را مرتد، مشرک و کافر قلمداد می کند و از تروریسم روانی، فکری و فرهنگی علیه آنان استفاده می کند و سیاست های سرکوب و تعقیب امنیتی را در پیش می گیرد.

شاید برای اقلیت های مذهبی در عربستان ممکن بود که در نتیجه وضعیت کنونی همزیستی داشته باشند. زیرا آنان مدت زمان طولانی با حاشیه رفتن ها و تبعیض ها کنار آمده بودند، اما ادامه این سیاست ها از یک سو و ناامیدی اقلیت ها از رخ دادن هرگونه اصلاح جدی از طرف نظام عربستان از طرف دیگر سبب شده است تا روند اعتراض ها برای درخواست اصلاحات، حقوق و آزادی ها افزایش یابد.

از این رو می توان گفت پدیده شیخ النمر بیانگر یک استثنا در رویکردهای اقلیت ها نیست. این بیانگر یک دیدگاه کلی و ثابت نزد اقلیت ها است که خواهان اصلاحات، کنار گذاشتن سیاست تبعیض، به حاشیه راندن و دستیابی به آزادی های مدنی است. آنان در برابر وعده ها و چاپلوسی های حکومت سکوت نخواهند کرد و با خیزش مردمی قدرتمند، کارامد و اعمال انواع فشار برای مجبورکردن نظام برای به رسمیت شناختن کامل حقوق خود و بر طرف کردن این درخواست ها تلاش خواهند کرد.

به نظر نمی رسد این خواسته ها کم رنگ شود و یا اینکه جنبش اعتراض ها از بین برود. علت این مساله به جنایت اعدام شیخ النمر که احساس اقلیت های شیعه را بر انگیخته محدود نمی شود. بلکه از نظر آنها همه امیدها نسبت به اینکه رفتار و دیدگاه نظام درباره اقلیت ها تغییر یابد از بین رفته و آنان دیگر هیچ اعتمادی به نظام و وعده های پی درپی آن ندارند. اعدام شیخ النمر اندک مشروعیت اخلاقی و انسانی را که نظام مدعی آن بود از بین برده است.

اعدام شیخ النمر نشان داد نظام عربستان از هیچ گونه مشروعیت اخلاقی برخوردار نیست. این مساله نظام را رسوا و ماهیت آن را بر ملا و واقعیت دیدگاه نظام نسبت به اقلیت های مذهبی به ویژه شیعیان را آشکار کرد. این مساله نشان داد بادیه نشینی، سنت گرایی، نبود هیچ گونه مدرنیته سیاسی و فرهنگ سیاسی مبتنی بر نژادپرستی و گرایش به خشونت غیرقانونی در رگ های نظام ریشه دوانده است.

اعدام شیخ النمر سبب خواهد شد که اقلیت های شیعه گفتمان دور بودن نظام از هرگونه برخورد انسانی در تعامل با شیعیان را تحکیم بخشند. این اعدام فرصت هرگونه گفت و گو، تفاهم و سودمند بودن آرامش برای حل بحران روابط نظام با اقلیت های شیعه را از بین برده است. هیچ کس پس از این اعدام نمی تواند از نظام و گفت و گو با آن دفاع کند.

این اعدام پوچ بودن نظام را به اثبات رساند. نتیجه اعدام این بود که شیخ نمر از یک صدای اعتراضی به نماد و از یک شخصیت به یک قضیه نزد اقلیتی که دارای مکتب ریشه دار است، تبدیل شد. این اعدام قتل را به شهادت، مظلومیت را به قدرت، تن دادن به ظلم را به پافشاری به اصلاح و دستیابی به حقوق شهروندی و آزادی های مدنی و حفظ کرامت انسانی تبدیل کرد. آنچه نظام مرتکب شده احساس کرامت اقلیت شیعه را جریحه دار کرد.

شاید نظام عربستان هنوز هم متوجه نیست که قدرت هر نظامی برای ادامه حیات بر مولفه هایی مانند مشروعیت سیاسی و اخلاقی استوار است. مشروعیت سیاسی نظام عربستان مشروعیت شکننده است زیرا با قدرت بر سرکار آمده و مردم در تشکیل نظام نقشی ندارند. اگر نظام عربستان برای ادامه حکومت به دلارهای نفتی و قدرت تکیه کرده است اما این عوامل برای همیشه کارامد نخواهد بود و دشمن خود را در آستین دارد. نظام عربستان هرچند دیر اما دریافته است که با به شهادت رساندن النمر بیشتر زیان کرده تا سود کند. آنچه مخالفان در نتیجه این اقدام به دست آوردند برای قضیه آنان بسیار ارزشمند است.

دوره پس از شهادت شیخ النمر هرگز مانند پیش از آن نخواهد بود پس از اعدام دیگر احتمال بازگشت و یا سهل انگاری در روند طرح خواسته های وجود ندارد. خواسته هایی که شیخ النمر به خاطر آن به شهادت رسید.

نویسنده: محمد شقیر

منبع: روزنامه لبنانی «الاخبار» ، تاریخ، ۲۰ بهمن ماه ۹۴

ترجمه: دفتر پژوهش و بررسی های خبری ایرنا

هدف پرس شیعه اطلاع رسانی است از این رو انتشار این مطلب به معنای تایید محتوای آن نیست.