گروه خبر : اجتماعی و خانواده
کد خبر : 272370
تاريخ انتشار : پنجشنبه - ۱۳۹۷/۰۴/۲۱ - ۰۲:۴۷

ویژگی های جامعه آرمانی اسلام

ویژگی های جامعه آرمانی اسلام

آن چه جامعه آرمانی اسلامی را از سایر جوامعی که در طول تاریخ بشری پدیدار شده اند و خواهند شد متمایزی و ممتاز می سازد فقط جهان بینی و ایدئولوژی آن است. این جامعه آرمانی جامعه ای است که افراد در مسیر سعادت و کمال حقیقی خود گام بر می دارند و تلاش و کوشش می کنند و به عبارت دیگر، به هدف اصلی نهایی ای که از تکوین هر جامعه مقصود است نائل آمده است؛ ارتباط با خدای متعال، ارتباط با خود، ارتباط با طبیعت(جمادات، نباتات و حیوانات) و ارتباط با انسان های دیگر، می توان ویژگی های جامعه آرمانی را با ذکر خصوصیات ارتباطات چهارگانه هر فرد از افراد این جامعه برشمرد:
۱- ارتباط فرد با خدای متعال

در جامعه آرمانی اسلامی هر فرد به وجود و وحدت آفریننده ی جهان هستی ایمان دارد و از دیدگاه وجود شناختی، او را به عنوان سرچشمه ی نهایی وجود سایر موجودات، از جمله انسان، و خود را به عنوان موجودی که هستی خود را از او دارد می شناسد؛ به عبارت دیگر، به ارتباط خالقی مخلوقی میان خدای متعال و همه چیز و همه کس و از جمله خودش، معتقد است.
هم چنین معتقد است که خدای متعال به وسیله ی «وحی» و نیز «تنزیل آیات» با انسان ارتباط برقرار فرموده است و انسان باید توسط «دعا و مناجات» و نیز «نماز» و سایر مناسک و شعائر عبادی با او ارتباط داشته باشد؛ نیز معترف است که خدای متعال «رب»(پروردگار) اوست، و او «عبد»(بنده) خدای متعال است. خدای متعال قوه و قدرت، سلطه و جبروت، شوکت و جلال مطلق دارد و انسان باید نسبت به او نهایت ضعف و عجز، پیروی و فرمانبرداری و خضوع و خشوع داشته باشد.
پس حق مطلب این است که اگر واقعا بخواهیم حق معنای آیه را به آن بدهیم(همه تعصبات را کنار بگذاریم) آیه شریفه جز با اجتماعی که به وسیله ی ظهور مهدی(ع) به زودی منعقد می شود قابل انطباق با هیچ مجتمعی نیست.
و اما اگر پای مسامحه و سهل انگاری در تفسیر مفردات و جملات آن را دهیم، آن وقت ممکن است بگوییم مراد از استخلاف «الذین آمنوا و عملوا الصالحات» استخلاف همه امت است،(نه همان طور که گفتیم دسته ای مخصوص). آن وقت در جواب این که همه امت مصداق «الذین آمنوا و عملوا الصالحات» نیستند، بگویییم این از باب تغلیب است، که از آن باب به شمس و قمر می گوئیم: شمسین،(دو آفتاب) یا قمرین(دو ماه) و یا پاسخی نظیر آن بدهیم.
و مراد از تمکین دینشان، آن دین که برایشان پسندیده، این بگیریم که آنان را در دنیا معروف به امت اسلام می کند، و دین اسلام را دین ایشان می داند، هر چند که هفتاد و سه فرقه شوند، و هر فرقه ای فرق دیگر را کافر بداند، و بعضی خون بعضی دیگر را مباح بشمارد، و عرض و مکال او را حلال بداند.
و مراد از تبدیل خوف ایشان به امنیت، و این که خدا را بپرستند و چیزی را شریک او نگیرند این باشد که خدا اسلام را عزت و شوکت دهد، و بر زمین گسترده کند، در زمین آزادانه نماز و روزه و حج انجام شود، هر چند که از میان خود آنان امنیت رخت بربسته باشد، و حق و حقیقت با سکنه آنها خداحافظی کرده باشد. که در این صورت موعود به این وعده امت، و مراد از استخلاف، ایشان عزت و شوکتی است که بعد از هجرت رسول اکرم(ص) و بعد از رحلت آن جناب نصیب مسلمین شد، ولی اگر معنا این باشد نیز وجهی نیست که تنها شامل زمان خلفای راشدین باشد، بلکه بعد از آنان را نیز تا زمان انحطاط خلافت اسلامی شامل می شود.
هم چنین معتقد است که خدای متعال هم انعام و احسان، لطف و رحمت و عفو غفران دارد و هم بلا و عذاب، قهر و غضب، عدالت و مجازات و انتقام.
از این رو انسان باید هم «شاکر» و سپاسگزار باشد و هم «متقی» و خدا ترس و پرهیزکار. اجمالا می توان گفت که در جامعه آرمانی اسلامی هر فرد «موحد» و «مؤمن» است و واقعا از «شرک» و «کفر» بیزار، روی گردان و گریزان است. همین شرک و کفر است که موجب هلاکت و نابودی جامعه ها شده است. خدای متعال علت هلاکت بسیاری از جامعه ها را مشرک بودن اکثریت افراد آن جامعه می داند: «قل سیروا فی الارض فانظروا کیف کان عاقبه الذین من قبل کان اکثرهم مشرکین»
(۴۲/۳۰)
(ای پیامبر بگو: در زمین بگردید و بنگردید که سرانجام کسانی که پیش از شما بودند و بیشترشان مشرک بودند چه سان شد: آیه ۴۲/ الروم)
هم چنین که در سوره الشعراء سبب نزول عذاب بر پاره ای از اقوام گذشته و نابودی آنان را بی ایمانی اکثریت افراد هر یک از آن اقوام، یعنی کفر و شرکشان، معرفی می کند:
«ان فی ذلک لآیه و ما کان اکثرهم مؤمنین»
در این نشانه ای و عبرتی هست؛ و بیشترشان مؤمن نبودند:
آیات(۶۷،۱۰۳،۱۲۱،۱۳۹،۱۵۸،۱۷۴،۱۹۰/۲۶)
از این گذشته در همان آیه ای که متضمن وعده تحقق جامعه آرمانی است دیدیم که هدف اصلی و نهایی تحقق آن جامعه، عبودیت خدای متعال و عدم وجود شرک قلمداد شده است. به عبارت دیگر مهم ترین خصیصه جامعه آرمانی، یگانه پرستی و نفی کفر و شرک است. اساسا هدف آفرینش انسان ها و غرض از همه امور و شئون فردی و اجتماعی زندگی آدمی همانا خداشناسی، خداپرستی و ارتباط هر چه نزدیکتر و استوارتر میان خدای متعال و بشر است. این غرض و مقصود باید همواره ملحوظ باشد و همه افعال در جهت نیل به آن تنظیم گردد.
۲- ارتباط فرد با خود

در جامعه آرمانی هر فرد می داند که آن چه از آن او، و در اختیار اوست، اعم از جسم و بدن و نفس و روح، امانتی الهی است و باید با آن چنان رفتاری داشت که یک امانتدار با ودیعه ای که در نزد اوست دارد. انسان حق ندارد که در بدن یا روح خود هر گونه که خود می خواهد دخل و تصرف کند، بلکه مکلف است که دخل و تصرف هایی را که خدای متعال مجاز شمرده است بشناسد و فقط آنها را اعمال کند.
۳- ارتباط فرد با طبیعت

در جامعه آرمانی هر فرد برای خود در قبال طبیعت یعنی جمادات، نباتات، و حیوانات دو موضع بسیار مهم قائل است: یکی امانت دار خدای متعال بودن و دیگری خلیفه وجانشین او بودن؛ به دیگر سخن هم، حتی المقدور می کوشد که نعمت های الهی در طبیعت ضایع و تلف نشود، تا آنجا که در توان دارد، تلاش می کند که موجودات طبیعی رشد و کمال یابند و قوا و استعدادشان هر چه بیشتر و بهتر به فعلیت و شکوفایی رسند. درست است که طبیعت بدون دخل وتصرف انسان نیز سیر و جریان خاصی دارد و به راه رشد و کمال خود می رود، ولی خدای متعال خواسته است که انسان هم در این سیر و مسیر، تأثیر و سهمی داشته باشد. هم جلوی تضییع و اتلاف ها و اسراف و تبذیرها را بگیرد و هم به «عمران ارض» بپردازد. یعنی زمین را آباد کند، بذر و نژاد گیاهان و جانواران را بهبود بخشد، کاری کند که نعمت های الهی هر چه بیشتر و بهتر ظهور و به روز یابد و … .
«هو انشأکم من الارض و استعمرکم فیها»(۶۱/۱۱)
او شمار را از زمین پدید کرد و آباد کردن آن به شما سپرد.
پس در جامعه آرمانی آدمیان در مواجهه با طبیعت، هم امانتدارند و هم خلیفه الله، و برای این که از عهده این دو امر خطیر و مهم به خوبی برآیند هم احکام و تعالیم الهی مربوط به این زمینه را و هم علوم و فنون و صنایع و حرف ذیربط را هر چه بیشتر و بهتر آموخته اند.
۴- ارتباط فرد با انسان های دیگر

در جامعه ی آرمانی هر فرد همه ارتباطاتش را با سایر افراد بر اساس دو اصل «قسط و عدالت» و «احسان» مبتنی می سازد؛ و مقتضای اصل «قسط و عدالت» که از اصل «احسان» به مراتب مهم تر است، این است که هر فرد حقوق و اختیارات و نیز تکالیف و وظایف خود و دیگران را همواره ملحوظ می دارد و در مقام عمل، رعایت می کند خدای متعال و ظلم را نیز علت زوال و نابودی جامعه ها می داند: «هل یهلک الا القوم الظالمون»(۴۷/۶) مگر جز گروه ستمگران کسی نابود می شود؟

منبع: کتاب طرح تحقیقاتی شهر اسوه.